تصور کنید کنار دوستی نشسته‌اید و او می‌پرسد: «چرا انگلیسی و بسیاری از زبان‌های دیگر دنیا این‌قدر به هم شبیه‌اند؟» پاسخ این پرسش به حدود نیمی از جمعیت جهان مربوط می‌شود؛ چون تقریباً نیمی از مردم دنیا به زبان‌هایی سخن می‌گویند که از یک سرچشمه‌ی مشترک به نام پروتو-هندواروپایی برآمده‌اند. اما آن زبان مادری باستانی را چه کسانی می‌گفتند و چطور آن را تا این اندازه پخش کردند؟
کتاب The Horse, the Wheel, and Language (اسب، چرخ و زبان) نوشته‌ی دیوید دبلیو. آنتونی، سراغ همین معما می‌رود. در این مقاله کتاب را همان‌طور که به یک دوست معرفی می‌کنم، از ایده‌ی اصلی تا شواهدی که نویسنده به آن‌ها تکیه میکند، مرور می‌کنم.
کتاب The Horse, the Wheel, and Language درباره چیست؟
عنوان فرعی کتاب، «چگونه سوارکاران عصر مفرغ از استپ‌های اوراسیا جهان مدرن را شکل دادند»، خلاصه‌ی ادعای آن است. آنتونی کتابش را در جایگاه پژوهشی معرفی میکند که معمایی دو قرنه را حل میکند: منبع زبان‌های هندواروپایی و از جمله انگلیسی.
کتاب به دو پرسش به هم‌پیوسته جواب می‌دهد: این گویندگان اولیه چه کسانی بودند، و اسب و چرخ چه نقشی در پخش‌شدن زبانشان و تغییر دنیای آن روزگار داشتند؟
زبان مادری باستانی: پروتو-هندواروپایی
یک سرچشمه برای نیمی از جهان
پروتو-هندواروپایی زبانی مشترک است که زبان‌های بسیار متفاوت امروز، از جمله انگلیسی، از آن مشتق شده‌اند. اهمیت پرسش آنتونی از همین‌جا می‌آید: کشف هویت گویندگان این زبان یعنی کشف سرآغاز خانواده‌ای زبانی که بخش بزرگی از بشر امروز را در بر میگیرد.
معمایی که تا امروز بی‌پاسخ مانده بود
بر اساس معرفی کتاب، هویت این گویندگان اولیه مدت‌ها برای زبان‌شناسان و باستان‌شناسان معما باقی مانده بود. حتی کسانی که به دنبال ریشه‌های «نژاد آریایی» بودند، از جمله نازیها، نتوانسته بودند آن را روشن کنند. «اسب، چرخ و زبان» می‌کوشد پرده از این هویت بردارد و آن را بر پایه‌ی شواهد بازسازی کند.
روش آنتونی: پیوند آثار باستانشناسی با زبان
نیروی اصلی کتاب در ترکیب دو دانش است. آنتونی بازمانده‌های باستانشناسی دوران پیش از تاریخ را با شکلگیری و گسترش زبان پیوند می‌دهد. نتیجه‌ی این پیوند، شناسایی مردمان پیش‌تاریخی استپ‌های چمنزار اوراسیای مرکزی به‌عنوان نخستین گویندگان پروتو-هندواروپایی است.
سه نوآوری که استپ را به مسیر ارتباطی تبدیل کرد
به گفته‌ی نویسنده، این مردمان با سه نوآوری، استپ‌های اوراسیا را به راهرویی پررونق برای ارتباط، تجارت و تبادل فرهنگی میان قاره‌ها بدل کردند:
| نوآوری | نقش در روایت کتاب |
|---|---|
| گاری گاوکش (ox wagon) | یکی از ابزارهای نوآورانه‌ی مردمان استپ برای جابه‌جایی و ارتباط |
| اسبسواری | نوآوری‌ای که تحرک مردمان استپ را دگرگون کرد |
| ارابه‌ی جنگی | ابزار جنگاوران که در شکلگیری این کریدور فرا‌قاره‌ای سهم داشت |
نکته‌ی جالب این است که از نگاه آنتونی، استپ دیگر فقط زمینی علف‌پوش و دورافتاده نیست؛ مسیری زنده است که کالا، فرهنگ و زبان را از جایی به جای دیگر می‌برد.
از سنت‌ها تا مس و جنگ: تغییرات اجتماعی
کتاب فقط به زبان نمی‌پردازد. آنتونی توضیح می‌دهد که این مردمان سنت‌هایشان را گسترش دادند و در حوزه‌های زیر پیشرفت‌های مهمی پدید آوردند:
- استخراج مس
- جنگ‌آوری
- نهادهای سیاسی مبتنی بر رابطهی حامی و پیرو (patron-client)
به باور او، مجموعه‌ی این پیشرفت‌ها دوره‌ای از تغییرات اجتماعی پرجنب‌وجوش را آغاز کرد.
ردپای سواری در دندان اسبهای باستانی
این شواهد نمونه‌ای از شیوه‌ی کار کتاب‌اند؛ ادعای مربوط به اسبسواری به بقایایی مادی گره خورده است، نه فقط به حدس و گمان.
منتقدان درباره‌ی کتاب The Horse, the Wheel, and Language چه گفته‌اند؟
در معرفی کتاب، سه ارزیابی نقل شده است:
- Publishers Weekly: «نگاهی شگفت‌انگیز به خاستگاه انسان مدرن.»
- نیویورک تایمز: «معتبر و مرجع.»
- Wilson Quarterly: «شاهکار.»
این کتاب را چه کسی بخواند؟
اگر به ریشهی زبان‌ها، باستانشناسی پیش از تاریخ یا نقش اسب و چرخ در تاریخ بشر علاقه دارید، «اسب، چرخ و زبان» می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. کتاب تلاش میکند تمدنی را که از یاد رفته بود، بازیابی کند و به پرسشی بپردازد که دو قرن پژوهشگران را درگیر کرده است.
کاربر مهمان –
این کتاب بسیار کتاب خوبی هست چون کلا اسم کتاب و انگلیسی نوشتن