مراجعی که هفتهها میگوید «همهچیز خوب است» و در همان حال جلسهها را یکییکی عقب میاندازد. جملهای که ظاهرش یک چیز میگوید و معنایش چیز دیگری است. جلسهای که با یک سوءتفاهم کوچک، رابطه درمانی را ترکخورده بر جا میگذارد. هر درمانگری، با هر مکتبی، دیر یا زود به چنین لحظههایی میرسد و میپرسد: چه ابزاری کم دارم؟
کتاب Expanding Your Clinical Repertoire نوشته جف فاین-توماس (Jeff Fine-Thomas) و نانسی مکویلیامز (Nancy McWilliams) با همین پرسش آغاز میشود. این کتاب میخواهد ایدهها و تکنیکهای روانپویشی معاصر را به ذخیره بالینی هر درمانگر اضافه کند، بدون آنکه از او بخواهد رویکرد اصلیاش را کنار بگذارد. در این مقاله بررسی میکنیم کتاب چه وعدهای میدهد، نویسندگانش چه جایگاهی دارند، فصل اول چه میگوید، ساختار کل اثر چگونه است و برای چه کسی مناسب است.
پایه این مقاله
آنچه درباره خود کتاب میخوانید از صفحه رسمی آن گرفته شده است: توضیحات، فهرست فصلها، نقدهای منتشرشده، معرفی نویسندگان و بخش نمونه فصل اول. هرجا مثال، تحلیل یا اطلاعات علمی مستقل آمده، صریحاً مشخص شده که از تحریریه یا منبعی دیگر است. جزئیات فصلهایی که ناشر منتشر نکرده به کتاب نسبت داده نشده است.
سه پرسش بالینی که کتاب Expanding Your Clinical Repertoire حول آنها ساخته شده
معرفی رسمی کتاب با سه پرسش شروع میشود و میتوان آنها را ستونهای فکری اثر دانست:
- ذهنیت روانشناختی: چگونه به مراجعانی خاص کمک کنم نگاه روانشناسانهتری به تجربه خود پیدا کنند (psychologically minded)؟
- معنای پشت ارتباط: چگونه معنای پنهانتر آنچه مراجع میگوید و میکند را بفهمم؟
- ترمیم رابطه: پس از گسست در رابطه درمانی، چه کنم تا اتحاد درمانی دوباره برقرار شود؟
این پرسشها از جنس «کدام تکنیک را اجرا کنم» نیستند؛ از جنس «در این رابطه چه میگذرد» هستند. این برداشت از تحریریه است، اما با تأکید ناشر بر فهم معنا و ترمیم رابطه همخوان است.
مثال تحریریه (نه از متن کتاب): مراجعی همیشه میگوید تغییر ساعت جلسه برایش مشکلی ندارد، اما چند بار پشتسرهم دیر میرسد. نگاه روانپویشی در چنین موقعیتی فقط «تأخیر» را بهعنوان رفتار نمیبیند؛ میپرسد این رفتار چه چیزی را بیان میکند که با کلمات گفته نشده است. این همان نوع پرسشی است که دومین پرسش کتاب Expanding Your Clinical Repertoire به آن میپردازد.
گسترش ذخیره بالینی، نه تعویض مکتب
مهمترین ادعای کتاب این است که ایدههای روانپویشی برای درمانگران هر رویکردی قابل استفادهاند. ناشر از «گزینش سنجیده» راهبردهای روانپویشی در آغاز، میانه و پایان درمان سخن میگوید و ابزار این کار را نمونههای کوتاه بالینی و مطالعههای موردی در حد یک فصل معرفی میکند.
نقدهای منتشرشده در صفحه ناشر هم همین جهت را تأیید میکنند. ماروین گلدفرید (Marvin R. Goldfried)، استاد برجسته بازنشسته روانشناسی در دانشگاه استونیبروک، مینویسد تمرکز کتاب بر چیزی است که برای درمانگران همه رویکردها مفید است و هم برای تازهکار و هم برای باتجربه ارزش دارد. شرلی ین (Shirley Yen) از دانشکده پزشکی هاروارد کتاب را در شکستن سیلوهای نظری و پرورش احترام و همکاری میان رویکردها موفق میداند. در همان صفحه، کتاب نه یک راهنمای دستورالعملی، بلکه دعوتی به درمان بهعنوان کنشی انسانی توصیف شده که مراجع را در همان نقطهای که هست میبیند.
اطلاعات مستقل: روانپویشی دقیقاً چه چیزهایی را برجسته میکند؟
مکویلیامز در کتاب پیشین خود، Psychoanalytic Psychotherapy (۲۰۰۴)، مروری از بلاگیس و هیلسنروت (۲۰۰۰) را نقل میکند که ویژگیهای متمایزکننده درمانهای روانپویشی از شناختیرفتاری را فهرست کرده است. از جمله: تمرکز بر عاطفه و بیان هیجان، بررسی تلاش مراجع برای دوری از موضوعهای خاص، و شناسایی الگوهای تکرارشونده در کنشها، افکار و احساسها. این فهرست نمیگوید کتاب جدید دقیقاً کدام را برجسته میکند، ولی تصویر روشنی میدهد از اینکه «افزودن به ذخیره» میتواند یعنی دقیقتر شدن در سه نوع توجه: به هیجان، به اجتناب و به الگو.
دو نویسنده، دو مسیر حرفهای
جف فاین-توماس (MA, LMFT) رواندرمانگر و مشاور بالینی با مطب خصوصی در اوکلاهماست. کارش را در یک بیمارستان روانپزشکی بستری آغاز کرد و سپس در مرکز مشاورهای دانشگاهی در بوستون کار کرد. پیش از مطب تماموقت، در مؤسسه هاروارد مسی (Harvard Macy Institute) در دانشکده پزشکی هاروارد مسئولیتی غیربالینی داشت. او اخلاق حرفهای را در یک دانشگاه محلی تدریس کرده، در دوره «مبانی تفکر روانتحلیلی» انجمن مطالعات روانتحلیلی اوکلاهما عضو هیئت آموزشی بوده و در هیئت مدیره همان انجمن، از جمله بهعنوان رئیس پیشین، خدمت کرده است.
نانسی مکویلیامز (PhD, ABPP) استاد افتخاری مدعو در دانشکده روانشناسی کاربردی و حرفهای دانشگاه راتگرز است و در لمبرتویل نیوجرسی مطب خصوصی دارد. او نویسنده یا ویراستار آثار شناختهشدهای از جمله Psychoanalytic Diagnosis، Psychoanalytic Case Formulation، Psychoanalytic Psychotherapy و Psychoanalytic Supervision است. رئیس پیشین بخش ۳۹ انجمن روانشناسی آمریکا (APA) بوده و نوشتههایش به بیش از ۲۰ زبان ترجمه شده است.
تحلیل تحریریه: این ترکیب برای کتابی با هدف «کاربرد عملی» منطقی است: یک نویسنده از میان کار روزمره درمانی و آموزش مبانی روانتحلیلی آمده و دیگری از تألیف و آموزش درازمدت در همین حوزه. نشانهای از این همصدایی در نمونه فصل اول دیده میشود. جایی که تجربه شخصی یکی از نویسندگان مطرح است، او با علامت اختصاری نامش (NMcW) به اولشخص حرف میزند.
فصل اول: پیشرفت درمان را با چه معیاری بسنجیم؟
تنها فصلی که ناشر بخش نمونهاش را منتشر کرده فصل اول است، با عنوان «اهداف پایه و نشانههای حیاتی پیشرفت». این فصل با پرسشی ساده شروع میشود: مردم چرا سراغ رواندرمانی میروند و از آن چه انتظار دارند؟ نویسندگان از خواننده میخواهند به اهداف مدل درمانی خودش فکر کند و ببیند با دیدگاه آنها کجا همپوشانی دارد و کجا فاصله.
سپس مکویلیامز توضیح میدهد که چند سال پیش در کتاب Psychoanalytic Supervision (۲۰۲۱) فصلی درباره «نشانههای حیاتی» پیشرفت درمان منتشر کرده و آن فصل از درمانگران باتجربه، حتی غیرروانتحلیلی، بیش از بخشهای دیگر کتاب بازخورد مثبت گرفته است. برداشت نویسندگان این است که درمانگران تشنه بیانی روشن از اهدافیاند که خودشان و مراجعانشان به آنها ارزش میدهند. همین نشانهها در این کتاب بازبینی میشوند و زمینه فصلهای بعدی را میسازند.
فصل به پژوهشی از د اسمت و همکاران (۲۰۲۰) هم ارجاع میدهد که تجربه مراجعان از یک پیامد خوب را بررسی کرده است. مراجعان علاوه بر بهبود نشانهها گزارش کردهاند که درمان احساس توانمندی و اعتمادبهنفسشان را بالا برده است. نویسندگان یادآوری میکنند بخشی از رنج مراجعان عمیقتر یا شرمآورتر از آن است که در مصاحبههای نخست بتوانند بیانش کنند.
اطلاعات مستقل
مطالعهای طولی و مبتنی بر عمل بالینی در Journal of Clinical Psychology (یانکوفسکی و همکاران، ۲۰۲۴) نشان داد مراجعان رواندرمانی روانپویشی در نمرههای سپاسگزاری، بخشش و بهزیستی بالا رفتند و در نمرههای نشانهها پایین آمدند. پژوهشگران این یافته را شاهدی برای یکی از «نشانههای حیاتی» مکویلیامز، یعنی ظرفیت پذیرش، بخشش و سپاسگزاری، دانستهاند و میان ارزیابی مراجع و درمانگر از اتحاد درمانی و این نشانهها همبستگی دیدهاند. این مطالعه درباره خود کتاب نیست و اثربخشی یک روش را بهتنهایی ثابت نمیکند؛ فقط نشان میدهد چنین معیارهایی قابل اندازهگیریاند.
نقشه کتاب Expanding Your Clinical Repertoire: از مفاهیم تا دو پرونده موردی
هفت فصل کتاب مسیری آشنا برای هر آموزش بالینی دارد: ابتدا هدف، سپس مفاهیم، بعد آغاز درمان و اصول، و در پایان دو مورد کامل و چالشهای معاصر. جدول زیر فقط آنچه را نشان میدهد که از عنوانها و توضیحات رسمی قابل تأیید است.
| فصل | عنوان | آنچه از منابع رسمی میدانیم |
|---|---|---|
| ۱ | Basic Goals and Vital Signs of Progress | اهداف کلی درمان و نشانههای پیشرفت؛ بخش نمونه منتشر شده است |
| ۲ | Clinically Useful Psychoanalytic Concepts | مفاهیم روانتحلیلی با تأکید بر سودمندی بالینی؛ جزئیات منتشر نشده است |
| ۳ | Psychodynamic Approaches to Beginning Treatment | رویکردهای روانپویشی در آغاز درمان |
| ۴ | Therapeutic Principles | اصول درمانی؛ جزئیات منتشر نشده است |
| ۵ | Psychodynamic Work with Healthier Patients: Anna | فصل موردی درباره کار با مراجعان سالمتر (healthier) |
| ۶ | Psychodynamic Therapy of More Challenging Patients: Mary | فصل موردی درباره مراجعان چالشبرانگیزتر |
| ۷ | Facing Contemporary Challenges Together | چالشهای معاصر؛ جزئیات منتشر نشده است |
چرا دو مورد با دو سطح دشواری؟ فصلهای «آنا» و «مری» یک مجموعه ابزار را در دو وضعیت متفاوت نشان میدهند. این دوگانه برای دیدن اینکه ابزار با شدت مشکل چگونه تنظیم میشود طراحی خوبی است. اینکه هر پرونده چه مشکلی دارد و درمانگر در آن چه میکند، در منابع عمومی منتشر نشده و در این مقاله به آن پرداخته نمیشود.
کتاب Expanding Your Clinical Repertoire برای چه کسی نوشته شده است؟
ناشر مخاطبان کتاب را روانشناسان بالینی، روانپزشکان، مددکاران اجتماعی بالینی، پرستاران روانپزشکی و مشاوران سلامت روان معرفی میکند و آن را متن مکمل مناسبی برای دروس تحصیلات تکمیلی رواندرمانی و مشاوره میداند. یکی از نقدهای منتشرشده کتاب را همان چیزی میداند که درمانگران علاقهمند به رویکردهای روانتحلیلی، اما بدون وقت برای آموزش رسمی تحلیلی، منتظرش بودهاند. نقد دیگری آن را برای درمانگران آموزشدیده در رویکردهای شناختی یا رفتاری که دنبال نگاهی یکپارچهاند ارزشمند میشمارد.
تحلیل تحریریه: با توجه به مخاطبگذاری ناشر، کتاب Expanding Your Clinical Repertoire خودآموز عمومی یا راهنمای مراجعان نیست.
هنوز بررسیای ثبت نشده است.