کتاب Should You Tip for Takeout (با زیرعنوان Solving the Puzzles of Everyday Life) نوشتهی سائول لِومور و وارد فارنزورث، کتابی است دربارهی همان «سؤال‌های کوچکی» که هر روز با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم و معمولاً بی‌فکر جوابشان می‌دهیم: آیا باید برای غذای بیرونبر انعام داد؟ آیا عقببردن صندلی در هواپیما منصفانه است؟ آیا باید اجازه داد کسی که عجله دارد جلوی صف بایستد؟ نویسندگان این پرسش‌ها را بهانه‌ای می‌کنند تا ابزارهایی از اقتصاد، حقوق و نظریهی تصمیم را به زبانی ساده و بامزه نشان دهند.
اگر پیش‌تر نام این کتاب را نشنیده‌اید و فقط دنبال راهی برای تصمیم‌گیری بهتر در زندگی روزمره، تفکر منطقی یا فهم مفاهیمی مثل قضیه‌ی بیز، توقف بهینه و بازی حاصلجمعصفر هستید، این مقاله برای شماست. در ادامه کتاب، نویسندگان و موضوعات اصلی آن را معرفی می‌کنیم و برای هر مفهوم یک توضیح ساده‌ی مستقل هم می‌آوریم.
کتاب Should You Tip for Takeout چیست؟
طبق معرفی ناشر، این کتاب برای آدم‌های اهل فکر نوشته شده و به سؤال‌های کوچک زندگی پاسخ‌هایی بزرگ میدهد. رویکرد آن روشن است: ابزارهای عقلانیت را که از اقتصاد، حقوق و حوزه‌های دیگر آمده‌اند روی معماهای آشنای روزمره پیاده میکند تا راه‌های تازه‌ای برای فکر کردن به مسائل، چه کوچک و چه بزرگ، پیدا شود.
کتاب فقط مجموعه‌ای از توصیه‌های عملی نیست. به گفته‌ی ناشر، یک «جعبه‌ابزار برای زندگی عقلانی‌تر» است. نویسندگان معتقدند ابزارهای عقلانیت وقتی در موقعیتهای آشنا دیده شوند، هم لذت‌بخش‌ترند و هم راحت‌تر یاد گرفته میشوند. به همین دلیل در لابه‌لای معماها نکته‌هایی دربارهی کسب‌وکار، سیاست و بقیه‌ی زندگی هم می‌آید.
چرا اسم کتاب «آیا باید برای غذای بیرونبر انعام داد؟» است؟
پرسش انعام برای غذای بیرونبر نمونه‌ی کاملی از همین جنس سؤال‌هاست: کوچک است، همه با آن روبه‌رو شده‌ایم و جواب قطعی ندارد. عنوان کتاب این پرسش را نماینده‌ی دنیایی از «آیا باید…؟»های روزمره میکند که هر کدام با کمی تحلیل منطقی روشن‌تر میشوند.
مشخصات کتاب Should You Tip for Takeout
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| عنوان | Should You Tip for Takeout? |
| زیرعنوان | Solving the Puzzles of Everyday Life |
| نویسندگان | سائول لِومور (Saul Levmore) و وارد فارنزورث (Ward Farnsworth) |
| موضوع | تصمیم‌گیری عقلانی، تفکر منطقی، اقتصاد و حقوق در زندگی روزمره |
| عنوان‌های دیگر در فهرست‌های پیش‌ازانتشار | در برخی فهرست‌ها پیش از انتشار با نام‌های Big Thoughts about Small Problems و Rationally Ever After هم دیده شده است |
نویسندگان کتاب: سائول لِومور و وارد فارنزورث
سائول لِومور (Saul Levmore)
سائول لِومور استاد ممتاز دانشکده‌ی حقوق دانشگاه شیکاگو است و عنوان William B. Graham Distinguished Service Professor را دارد. او عضو آکادمی علوم و هنرهای آمریکا است و پیش‌تر ریاست انجمن رؤسای دانشکده‌های حقوق آمریکا و انجمن حقوق و اقتصاد آمریکا را بر عهده داشته است. پیوند او با حقوق و اقتصاد در سبک کتاب هم دیده می‌شود.
وارد فارنزورث (Ward Farnsworth)
وارد فارنزورث استاد حقوق و دارنده‌ی کرسی W. Page Keeton در دانشکده‌ی حقوق دانشگاه تگزاس است. او نویسنده‌ی The Socratic Method و The Practicing Stoic و مجموعه‌ی Farnsworth Classical English است که شامل کتابهای Argument، Rhetoric، Metaphor و Style می‌شود. همه‌ی این کتاب‌ها را Godine منتشر کرده است.
ایده‌ی اصلی کتاب: ابزارهای بزرگ برای سؤال‌های کوچک
چرا سؤال‌های کوچک مهم‌اند؟
بیشتر تصمیمهای زندگی ما جنبه‌ی دراماتیک ندارند. آن‌ها همین پرسش‌های ریز و تکرارشونده‌اند: انعام بدهم یا نه، صندلی را عقب ببرم یا نه، به کسی که عجله دارد جا بدهم یا نه. وقتی این سؤال‌ها را جدی بگیریم، معلوم می‌شود پشت هر کدام انگیزه‌ها، هنجارهای اجتماعی، انصاف و هزینه‌هایی هست که از چشم ما پنهان مانده است. اگر نگاهمان را در این موقعیتهای ساده تمرین دهیم، در تصمیمهای بزرگتر هم دقیق‌تر خواهد بود.
ابزارهایی از اقتصاد، حقوق و حوزه‌های دیگر
ناشر به‌طور مشخص سه ابزار را نام می‌برد: بهروزرسانی بیزی، نظریهی توقف بهینه و بازی حاصلجمعصفر. در بخش‌های بعد هر کدام را به زبان ساده توضیح می‌دهیم. فضای کلی کتاب هم، به تعبیر یکی از تقریظ‌نویسان، گفت‌وگویی دربارهی انگیزه‌ها، نشانه‌ها (سیگنال‌ها) و هنجارهای اجتماعی است.
معماهایی که کتاب به آن‌ها میپردازد
ناشر در معرفی کتاب چند معمای مشخص را نام برده است. جدول زیر آن‌ها را کنار هم می‌گذارد. ستون سوم برای سه مورد آخر از توضیح ناشر آمده است. برای پنج مورد اول، فقط یک چارچوب عمومی از ما است و ادعایی دربارهی نتیجه‌گیری نویسندگان نیست.
| معما | پرسش | زاویه‌ی تحلیل |
|---|---|---|
| انعام غذای بیرونبر | آیا برای سفارشی که خودمان می‌گیریم باید انعام داد؟ | انگیزه‌ها، هنجارهای اجتماعی، سیگنال |
| سرعت بالاتر از حد مجاز | آیا رانندگی ایمن با سرعتی بیش از حد مجاز به کسی آسیب می‌زند؟ | قانون در برابر ضرر واقعی، ریسک |
| جاسوسی از رقبای ورزشی | آیا باید اجازه داشت از حریفان ورزشی جاسوسی کرد؟ | انصاف، قاعده‌گذاری، انگیزه‌ها |
| عقببردن صندلی هواپیما | آیا این کار منصفانه است؟ | هزینه‌ی جانبی، حقوق و انتظارات مسافران |
| جلو افتادن از صف | آیا باید به کسی که عجله دارد اجازه داد؟ | ارزش زمان، داد و ستد، انصاف |
| نتیجهی بد آزمایش پزشکی | باورمان را بعد از یک نتیجهی بد چطور باید اصلاح کنیم؟ | بهروزرسانی بیزی |
| خرید خانه، پیدا کردن شغل یا شریک زندگی | چه زمانی جستجو را متوقف کنیم؟ | نظریهی توقف بهینه |
| اشتراک مادامالعمر | آیا خرید آن می‌ارزد؟ | بازی حاصلجمعصفر پنهان |
آیا باید برای غذای بیرونبر انعام داد؟
پرسش اصلی عنوان کتاب برای بسیاری از مردم یک دوراهی واقعی است، مخصوصاً وقتی دستگاه کارت‌خوان یک گزینه‌ی انعام جلوی صورتشان می‌گیرد. در این بخش فقط توضیح عمومی می‌دهیم. پاسخ نویسندگان را در خود کتاب بخوانید و ما ادعایی دربارهی نتیجه‌گیری آن‌ها نمی‌کنیم.
نگاه رایج در راهنماهای آداب انعام
راهنماهای رستورانی آمریکایی معمولاً می‌گویند انعام در رستوران‌های فست‌فودی و پیشخوانی انتظار نمی‌رود، اما برای سفارش بیرونبر از رستوران‌های نشسته و سفارش‌های بزرگتر رسم خوبی است. عدد رایج برای یک سفارش معمولی در بسیاری از این راهنماها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد ذکر می‌شود. این قواعد از کشوری به کشور دیگر و حتی از رستورانی به رستوران دیگر فرق میکند.
پرسش‌هایی که پشت این تصمیم پنهان است
- انعام در ازای چه کاری پرداخت می‌شود: بسته‌بندی، بررسی سفارش، تحویل کنار خودرو یا فقط تحویل کیسه؟
- آیا کارمند رستوران حقوق پایه دارد و انعام بخشی مهم از درآمدش است؟
- آیا هزینه‌ی خدمات از قبل به فاکتور اضافه شده است؟
- انعام دادن یا ندادن من چه پیامی (سیگنالی) به کارکنان و دیگر مشتری‌ها میدهد؟
- اگر همه مثل من رفتار کنند، هنجار اجتماعی به کجا می‌رود؟
بهروزرسانی بیزی و نتیجهی بد آزمایش پزشکی
بهروزرسانی بیزی (Bayesian updating) یعنی باور قبلی‌مان را با دیدن شواهد تازه، طبق قاعده‌ی قضیه‌ی بیز، اصلاح کنیم. نکته‌ی مهم این است که احتمال بیماری بعد از یک آزمایش مثبت فقط به دقت آزمایش بستگی ندارد و به شیوع بیماری در جامعه هم بستگی دارد.
یک مثال آموزشی ساده
این مثال فرضی است و از کتاب نیست. فرض کنید بیماری‌ای در ۱ درصد افراد وجود دارد، آزمایش آن ۹۰ درصد بیماران را درست مثبت تشخیص میدهد و ۹ درصد افراد سالم را اشتباهاً مثبت اعلام میکند. از هر ۱۰۰۰ نفر:
| گروه | تعداد | آزمایش مثبت | آزمایش منفی |
|---|---|---|---|
| بیمار واقعی | ۱۰ | ۹ | ۱ |
| سالم | ۹۹۰ | حدود ۸۹ | حدود ۹۰۱ |
در مجموع حدود ۹۸ نفر نتیجهی مثبت می‌گیرند و فقط ۹ نفرشان واقعاً بیمارند؛ یعنی احتمال بیماری با یک آزمایش مثبت حدود ۹ درصد است، نه ۹۰ درصد. این همان نوع شگفتی است که قضیه‌ی بیز را برای زندگی روزمره مفید میکند. توجه کنید که این فقط یک مثال آموزشی است و جایگزین توضیح پزشک دربارهی نتیجهی آزمایش واقعی شما نیست.
نظریهی توقف بهینه: خانه، شغل و شریک زندگی
نظریهی توقف بهینه (optimal stopping) به این پرسش میپردازد که چه زمانی باید جستجو را تمام کنیم و بهترین گزینه‌ی در دسترس را انتخاب کنیم. ناشر کتاب این نظریه را به خرید خانه، پیدا کردن شغل و یافتن شریک زندگی ربط میدهد؛ جاهایی که نمی‌دانیم گزینه‌ی بعدی بهتر خواهد بود یا نه.
مسئله‌ی منشی و قاعده‌ی ۳۷ درصد
مشهورترین نمونه‌ی این نظریه «مسئله‌ی منشی» (secretary problem) است. در نسخه‌ی کلاسیک، تعداد نامزدها مشخص است، آن‌ها یکی‌یکی و به ترتیبی تصادفی می‌آیند و بعد از رد کردن هر نامزد نمی‌شود سراغش برگشت. راهبرد بهینه این است که حدود ۳۷ درصد اول را فقط ببینیم و کسی را انتخاب نکنیم، بعد اولین نامزدی را برداریم که از همه‌ی دیده‌شده‌ها بهتر است. با این راهبرد، شانس انتخاب بهترین نامزد حدود ۳۷ درصد خواهد بود. این توضیح عمومی ماست و لزوماً نسخه‌ای نیست که کتاب به کار می‌برد.
چرا زندگی واقعی ساده‌تر یا سخت‌تر است؟
در زندگی واقعی معمولاً مفروضات نسخه‌ی کلاسیک برقرار نیست. گاهی می‌توانیم به یک پیشنهاد قبلی برگردیم، تعداد گزینه‌ها معلوم نیست و هدفمان فقط «بهترین» نیست؛ یک گزینه‌ی «به‌اندازه‌ی کافی خوب» هم ما را راضی میکند. با این حال، ایده‌ی اصلی مفید است: جستجو و تصمیم‌گیری دو مرحله دارد و باید مراحل اول را به یادگیری دربارهی بازار اختصاص داد.
بازی حاصلجمعصفر و اشتراک مادامالعمر
بازی حاصلجمعصفر (zero-sum game) موقعیتی است که سود یک طرف دقیقاً برابر زیان طرف دیگر است. ناشر کتاب میگوید در خرید اشتراک مادامالعمر برای هر چیزی، یک بازی حاصلجمعصفر پنهان وجود دارد. ایده‌ی کلی را می‌شود این‌طور فهمید: فروشنده قیمت را بر پایه‌ی حدس خودش از میزان استفاده‌ی مشتریان تعیین میکند؛ کسی که بیش از آن حدس استفاده کند «می‌برد» و فروشنده «می‌بازد» و بالعکس. توجه به این ساختار پنهان کمک میکند هنگام خرید چنین بسته‌هایی بدانیم طرف مقابل چه چیزی را حساب کرده است.
صاحب‌نظران دربارهی کتاب چه گفته‌اند؟
در صفحه‌ی ناشر سه تقریظ از اساتید دانشگاه‌های معتبر آمده است. کاس آر. سانستین از دانشگاه هاروارد کتاب را پرانرژی و پر از خرد می‌داند که هم دربارهی عقلانیت و هم دربارهی زندگی چیزهای زیادی یاد میدهد. ایان آیرز از دانشکده‌ی حقوق ییل معماهای کتاب را در حد اپیزودهای یک کمدی موقعیت می‌بیند و میگوید نویسندگان با ظرافت و خلاقیت بیشتری پاسخ می‌دهند. مارتا نوسبام از دانشگاه شیکاگو کتاب را تازه، بامزه و تیزبین می‌خواند که خواننده را وارد گفت‌وگویی دربارهی انگیزه‌ها، نشانه‌ها و هنجارهای اجتماعی میکند. طبق همین تقریظ‌ها، کتاب حدود ۲۴ معمای واقعی را بررسی میکند.
کتاب Should You Tip for Takeout برای چه کسانی مناسب است؟
- کسانی که میخواهند در تصمیمهای روزمره منطقیتر و منصف‌تر فکر کنند.
- علاقه‌مندان به اقتصاد رفتاری، نظریهی بازی، حقوق و فلسفهی عملی.
- دانشجویان اقتصاد، حقوق و علوم اجتماعی که دنبال مثال‌های ملموس برای مفاهیم انتزاعی‌اند.
- خواننده‌هایی که از کتابهای خوشخوان و طنزآمیز دربارهی تفکر لذت می‌برند.
- کسانی که میخواهند زبان انگلیسی خود را با متنی روان، هوشمند و غیرتخصصی تقویت کنند.
پیش از خرید بدانید
- نسخه‌ی اصلی به زبان انگلیسی است و ما از ترجمه‌ی فارسی آن اطلاعی نداریم.
- نویسندگان استاد حقوق در دانشگاه‌های آمریکا هستند، پس انتظار می‌رود بسیاری از نمونه‌ها، مثل فرهنگ انعام، از فضای آمریکا گرفته شده باشد.
- ناشر کتاب را در قالب «خوشخوان و قابل فهم» معرفی میکند و برای خواندنش پیشنیاز تخصصی ذکر نکرده است.
- کتاب مجموعه‌ی ۲۴ معماست و لازم نیست آن را از ابتدا تا انتها پشت‌سر‌هم بخوانید.
کتابهای مشابه برای ادامه‌ی مسیر
اگر کتاب Should You Tip for Takeout را دوست دارید یا هنوز سراغش نرفته‌اید و دنبال مسیرهای هم‌خانواده‌اید، این کتاب‌ها هم از نظر موضوع به آن نزدیک‌اند:
| کتاب | نویسنده | ارتباط با موضوع |
|---|---|---|
| Algorithms to Live By | برایان کریستین و تام گریفیتس | کاربرد الگوریتم‌ها از جمله توقف بهینه در تصمیمهای زندگی |
| Thinking, Fast and Slow | دنیل کانمن | خطاهای شناختی و روانشناسی تصمیم‌گیری |
| Nudge | ریچارد تیلر و کاس سانستین | اقتصاد رفتاری و طراحی انتخاب‌ها |
| Freakonomics | استیون لویت و استفن دابنر | نگاه اقتصادی به پدیده‌های روزمره |
نتیجه‌گیری
کتاب Should You Tip for Takeout نشان میدهد سؤال‌های کوچک زندگی اصلاً کوچک نیستند. وقتی با ابزارهایی مثل بهروزرسانی بیزی، توقف بهینه و تحلیل بازی حاصلجمعصفر به آن‌ها نگاه کنیم، پرسش‌هایی مثل انعام غذای بیرونبر، صندلی هواپیما یا صف هم تبدیل به تمرینی برای فکر کردن بهتر میشوند. این کتاب، طبق معرفی ناشر و تقریظ‌نویسان، سرگرم‌کننده و تیزبین است و گفت‌وگوی خوبی برای دور هم نشستن‌ها فراهم میکند.
اگر دنبال راهی برای تصمیم‌گیری عقلانی‌تر در زندگی روزمره هستید، یا می‌خواهید مفاهیم اقتصاد و نظریهی بازی را با مثال‌های آشنا یاد بگیرید، این کتاب را در فهرست مطالعه‌ی خود بگذارید.
اطلاعات کتاب (مشخصات، معرفی، تقریظ‌ها و زندگی‌نامه‌ی نویسندگان) از صفحه‌ی رسمی کتاب در انتشارات Godine گرفته شده است. توضیح عمومی دربارهی رسم انعام برای غذای بیرونبر بر پایه‌ی راهنمای آداب انعام Toast نوشته شده است. مثال‌های بیز و توقف بهینه توضیح‌های آموزشی عمومی‌اند و از متن کتاب نقل نشده‌اند.
تهیه و ویرایش: تیم تحریریه ورلدکت | آخرین بروزرسانی: ۱۱ آبان ۱۴۰۵
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.