کتاب The Great Remembering نوشتهی جون کوهن (June Cohen) به پرسشی ساده و جسورانه میپردازد: شاید راهحل اضطراب، تنهایی و چنددستگی انسان امروز را نه در فناوریهای تازه، بلکه در آیینهایی پیدا کنیم که در مسیر مدرنشدن کنار گذاشتیم. عنوان کامل کتاب The Great Remembering: Powerful Ancient Practices—and the New Science Bringing Them Back است. ترجمهی تقریبی آن «یادآوری بزرگ: آیینهای کهن قدرتمند و علم نوینی که آنها را بازمیگرداند» میشود.
این صفحه برای سه گروه نوشته شده است. گروه اول کسانی هستند که پیش از خرید میخواهند بدانند کتاب دربارهی چیست. گروه دوم با فرسودگی ذهنی، بیمعنایی یا احساس تنهایی درگیرند و دنبال راهی فراتر از توصیههای تکراری روانشناسی عامهپسند میگردند. گروه سوم پیشینهی علمی ادعاهای کتاب را جستوجو میکنند.
خلاصهی سریع کتاب در چند جمله
به گفتهی کتاب، مشکل انسان امروز کمبود راهحل نیست. مشکل این است که راهحلهایی را که واقعاً کار میکردند رها کردهایم. فرهنگهای گوناگون جهان طی هزاران سال «نظامهای خرد» ساخته بودند. این نظامها بر چالش جسمی، غوطهوری حسی، آیین جمعی و حس تعلق تکیه داشتند. نویسنده با سفری میان فرهنگها، قارهها و قرنها نشان میدهد که علوم اعصاب، زیستشناسی سلولی و روانشناسی امروز اثربخشی این شیوهها را تأیید میکنند. نتیجهی کتاب این است که آن آیینها ابتدایی نبودند و پاسخهایی پیچیده به کهنترین مسائل بشر بودند.
جون کوهن کیست؟ (اعتبار نویسنده)
جون کوهن از چهرههای شناختهشدهی رسانه و روایتگری ایدهها است. او در TED نقش کلیدی در شکلگیری و انتشار آنلاین سخنرانیهای TED Talks داشت. این سخنرانیها از سال ۲۰۰۶ بهصورت رایگان در اینترنت منتشر شدند و مخاطبانی در سراسر جهان پیدا کردند. کوهن سپس از بنیانگذاران استودیوی رسانهای WaitWhat شد و در ساخت پادکست Masters of Scale با میزبانی رید هافمن، همبنیانگذار لینکدین، مشارکت کرد.
این پیشینه به سبک کتاب هم راه پیدا کرده است. کوهن سالها کارش را تبدیل ایدههای پیچیدهی علمی و فرهنگی به روایتهایی فهمپذیر برای عموم مردم قرار داده بود. به همین دلیل کتاب بیش از آنکه متنی دانشگاهی باشد، روایتی پژوهشمحور برای خوانندهی عمومی است.
ایدهی مرکزی: «نظامهای خرد» (Wisdom Systems)
مفهوم کلیدی کتاب، نظام خرد است. منظور از آن مجموعهای از آیینها، عادتها و گردهماییهایی است که جوامع انسانی برای برآوردن عمیقترین نیازهای خود ساختند. کتاب چهار پایهی اصلی برای این نظامها برمیشمارد:
- چالش جسمی: سختیهایی که بدن را به مرز توانش میرسانند و ذهن را بازسازی میکنند.
- غوطهوری حسی: تجربههایی مثل گرما، سرما، موسیقی و ریتم که حواس را کاملاً درگیر میکنند.
- آیین جمعی: کارهایی که با دیگران و در قالبی معنادار انجام میشوند.
- تعلق: احساس اینکه فرد جزئی از اجتماعی بزرگتر از خودش است.
چرا این نظامها از میان رفتند؟
به روایت کتاب، در مسیر پیشرفت و صنعتیشدن، بسیاری از این ساختارها کنار گذاشته شدند. گاهی آنها را خرافه دانستند، گاهی ناکارآمد و گاهی صرفاً قدیمی. با حذف این آیینها، کارکردهای روانی و اجتماعیشان هم از میان رفت و جایگزین مناسبی برایشان ساخته نشد.
آیینهایی که کتاب The Great Remembering بررسی میکند
سونا و تجربهی گرما
سونا در فرهنگهایی مانند فنلاند ریشهای چندصدساله دارد و فقط وسیلهی بهداشت نبوده است. سونا فضایی برای گفتوگو، آرامش و پیوند اجتماعی هم بود. کتاب سونا را نمونهای از آیینی معرفی میکند که هم بدن را درگیر میکند و هم جمع را کنار هم مینشاند.
جشنواره و گردهمایی جمعی
جشنها و جشنوارهها در تقریباً همهی فرهنگها وجود داشتهاند. ایرانیان نمونههای آشنایی از این دست دارند، مانند آیینهای نوروز و شب یلدا. این گردهماییها مرز میان «من» و «ما» را کمرنگ میکنند.
چالش جسمی حماسی
منظور از چالش جسمی حماسی سفرها، پیادهرویهای طولانی و آزمونهای جسمانی است که در گذشته نقش آیین گذار داشتند. چنین تجربهای فرد را از یک مرحلهی زندگی به مرحلهی بعد میبرد.
حیرت جمعی و سوگ جمعی
کتاب به دو نیاز عاطفی بنیادین اشاره میکند. نیاز اول تجربهی حیرت (awe) در کنار دیگران است و نیاز دوم سوگواری جمعی. در گذشته سوگ کاری اجتماعی بود. امروز بسیاری از مردم داغ خود را در تنهایی تحمل میکنند.
پشتوانهی علمی: پژوهشها چه میگویند؟
ادعای اصلی کتاب این است که علم امروز درستی بسیاری از این آیینها را تأیید میکند. چند پژوهش شناختهشدهی مستقل در همین حوزهها، زمینهی این ادعا را روشنتر میکنند. این پژوهشها برای آشنایی بیشتر خواننده آمدهاند و نقل مستقیم از متن کتاب نیستند.
سونا و سلامت قلب
پژوهشی بلندمدت روی مردان فنلاندی در سال ۲۰۱۵ در مجلهی JAMA Internal Medicine منتشر شد. نتایج آن نشان داد که استفادهی مکرر از سونا با کاهش خطر مرگ ناشی از بیماریهای قلبیعروقی همراه است. این پژوهش از نوع مشاهدهای است، یعنی همبستگی را نشان میدهد و رابطهی علت و معلولی را اثبات نمیکند.
علم حیرت (Awe)
داچر کلتنر، روانشناس دانشگاه برکلی، سالها دربارهی حیرت پژوهش کرده است. یافتههای او و همکارانش نشان میدهد که تجربهی حیرت میتواند تمرکز افراطی بر خود را کاهش دهد و رفتارهای اجتماعی و همدلانه را تقویت کند.
«شور جمعی» در جامعهشناسی
امیل دورکیم، جامعهشناس فرانسوی، در سال ۱۹۱۲ در کتاب صورتهای بنیانی حیات دینی مفهوم شور جمعی (collective effervescence) را مطرح کرد. منظور از آن انرژی و همبستگیای است که هنگام مشارکت در آیینهای گروهی پدید میآید. این مفهوم هنوز در مطالعات مربوط به آیین و جشن کاربرد دارد.
تنهایی بهعنوان مسئلهی سلامت عمومی
در سال ۲۰۲۳، جراح کل ایالات متحده گزارشی رسمی منتشر کرد و تنهایی و انزوای اجتماعی را تهدیدی جدی برای سلامت عمومی دانست. این گزارش با استدلال کتاب دربارهی اهمیت تعلق همسو است.
پیوند کتاب The Great Remembering با بحرانهای امروز
کوهن چهار گسست بزرگ زمانه را نام میبرد: بحران سلامت روان، بحران اقلیمی، چنددستگی اجتماعی و ظهور هوش مصنوعی که شیوهی زندگی ما را به چالش میکشد. استدلال او این است که انسان در هر برههی گسست تاریخی برای یافتن مسیر آینده به گذشته نگاه کرده است. از دید کتاب، بازگشت به گذشته به معنای عقبگرد نیست. هدف بازیابی ابزارهایی است که کاراییشان طی قرنها آزموده شده است.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
- کسانی که با اضطراب، فرسودگی شغلی یا احساس پوچی روبهرو هستند و دنبال نگاهی تازه به آرامش ذهن میگردند.
- افرادی که در شهرهای بزرگ احساس تنهایی میکنند و ارتباط واقعی با جمع را کم دارند.
- علاقهمندان به روانشناسی مثبتگرا، علوم اعصاب و انسانشناسی.
- مدیران، مربیان و برگزارکنندگان رویداد که میخواهند تجربههای جمعی معنادار طراحی کنند.
- کسانی که به سبک زندگی سالم، سونا، سرمادرمانی، پیادهروی و طبیعتگردی علاقه دارند.
- خوانندگانی که از دنیای دیجیتال و شبکههای اجتماعی خسته شدهاند.
این کتاب جایگزین درمان تخصصی نیست. کسی که با افسردگی یا اضطراب شدید درگیر است باید حتماً از متخصص سلامت روان کمک بگیرد.
چطور ایدههای کتاب را در زندگی روزمره به کار ببریم؟
پیشنهادهای زیر برداشتی کاربردی از چهار پایهی کتاب هستند و توصیهی پزشکی به شمار نمیآیند:
- یک چالش جسمی معنادار انتخاب کنید. کوهپیمایی، پیادهروی طولانی یا هدفی ورزشی که نیاز به تمرین داشته باشد، گزینههای خوبی هستند.
- زمانی بدون صفحهنمایش در نظر بگیرید. در این زمان حواستان را با طبیعت، موسیقی زنده یا گرما و سرما درگیر کنید.
- آیینهای خانوادگی و دوستانه را زنده نگه دارید. شامهای منظم، دورهمیهای فصلی و جشنهای سنتی نمونههایی از این آیینها هستند.
- سوگ را تنها نگذرانید. از حلقههای حمایتی و مراسم یادبود جمعی کمک بگیرید.
- بهدنبال لحظههای حیرت باشید. آسمان شب، کنسرت جمعی یا اثری هنری باشکوه میتوانند چنین تجربهای بسازند.
پیش از استفاده از سونا یا آب سرد، بهویژه در صورت داشتن بیماری قلبی، فشار خون یا بارداری، با پزشک مشورت کنید.
جایگاه کتاب The Great Remembering در کنار آثار همموضوع
این کتاب در خانوادهی آثاری قرار میگیرد که سنت را با علم پیوند میدهند. نمونههایی از این آثار عبارتاند از Awe نوشتهی داچر کلتنر، Tribe نوشتهی سباستین یونگر دربارهی نیاز انسان به تعلق قبیلهای، و The Comfort Crisis نوشتهی مایکل ایستر دربارهی فایدههای سختی و ناراحتی. وجه تمایز کتاب کوهن، گسترهی آن است. او چند آیین گوناگون را زیر چتر مفهومی واحد، یعنی «نظامهای خرد»، کنار هم میگذارد.
نقاط قوت و نکات قابلتأمل
نقاط قوت
- روایت روان و داستانمحور از نویسندهای که در روایتگری ایدهها سابقهای طولانی دارد
- ترکیب انسانشناسی، تاریخ و علوم تجربی
- نگاه امیدوارانه و غیرتکنولوژیک به بحرانهای معاصر
نکات قابلتأمل
- هر آیین کهنی سودمند نبوده است. خوانندهی دقیق بهتر است میان آیین سودمند و صرفاً سنتی تمایز بگذارد.
- بسیاری از پژوهشهای این حوزه مشاهدهای هستند و تفسیرشان به احتیاط نیاز دارد.
منابع معتبر برای مطالعهی بیشتر
- صفحهی معرفی جون کوهن در TED
- پژوهش سونا و سلامت قلب (JAMA Internal Medicine، ۲۰۱۵)
- مقالههای علمی دربارهی حیرت، مرکز Greater Good دانشگاه برکلی
- گزارش رسمی ۲۰۲۳ دربارهی همهگیری تنهایی
جمعبندی
کتاب The Great Remembering دعوتی است به بازنگری در این باور که هرچه جدیدتر است، بهتر است. جون کوهن نشان میدهد سونا، جشنواره، سوگ جمعی و چالشهای جسمی دشوار، ابزارهایی پیشرفته برای سلامت روان و انسجام اجتماعی بودهاند. علم امروز هم کمکم دلیل اثربخشی آنها را آشکار میکند. اگر با اضطراب، تنهایی یا بیمعنایی دستوپنجه نرم میکنید، این کتاب پیشنهاد میکند پیش از جستوجوی راهحلهای تازه، راهحلهایی را به یاد بیاورید که بشر پیشتر آزموده است.
هنوز بررسیای ثبت نشده است.